'Laik' gazetelerin çaresizliği...

'Laik' gazeteler... 'Laikçi' gazeteler... Bu tanımlamaları sevmiyorum. Ama eksik de olsa tanımlama yapmak lazım. Ulusal yaygın medyanın önemli bir kısmı hükümete yakınlaşınca (yandaş medya olunca...) kalanlar diğer uçlara savruluyor. Gazetecilik değil siyaset üzerinden tanımlama yapmak mecburiyeti de daha belirginleşiyor.

Güneş, Akşam gazetesinin muhabirsiz yayını. Tıpkı Posta'nın Milliyet (şimdi Hürriyet oldu gerçi), Takvim'in Sabah'ın editöryal desteği ile yayınlanan gazetesi olduğu gibi muhabiri olmadan, ajans haberlerine takla attırmak yoluyla çıkartılan, ancak magazin ve bulmacası kuvvetli bir gazete Güneş de. Bir zamanların önemli gazetelerinden birinin ismini taşıyor ama şu aralar, muhalif çizgide yayın yapan bir gazete.

Peki az mı satıyor? Hayır tam aksine neredeyse grubun ana gazetesi Akşam kadar çok satıyor. Akşam'ın 102 bin satışı var, Güneş'in ise 101 bin civarında.

Haberler hafif, söylem popülist, tarz muhalif, ancak arkası dolu değil. Fotoğraflar büyük, başlıklar şişirilmiş, metinler dolgu...

Peki Güneş'in özelinde Laik gazetelerin çaresizliği nasıl vücut buluyor?

Bugün manşette "İçkiye büyük yasak!" haberi var. Gazetenin Ankara kulislerinden gelen bilgilerle yaptığı manşete göre, Alkol reklamlarını kısıtlamak için getirilen yasa teklifi aslında bir içki yasağı. Teklif yasalaşırda, ne Çiçek Pasajı kalacak, ne Nevizade... Hatta bakkalarda içki satılamayacak. Meyhane, büfe, lokantaların ruhsatları iptal edilecek, yenilerini almak çok zor olacak... 100 metre çevrede sürücü kursu bile olsa ruhsat alınamayacak... İçki satan dükkanlar camlarını içkiler görülmesin diye boyamak zorunda kalacak... 

Kısaca manşet haberi o çok iyi bilinen "Eyvah şeriat geliyor" temalı bir haber.

Haber bugün Güneş'e böyle yansıdı ama dün, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda görüşülmeye başlanan yasa teklifi Alt Komisyon’a geri gönderildi. Alt Komisyon teklif üzerindeki çalışmaları bu hafta bitirecek, haftaya tekrar üst komisyon’da ele alınacak.

Teklif sahibi Ak Partili Recai Berber de teklifin turizm işletme belgesi olan tesisler için yeniden gözden geçirilmesi gerektiği görüşünde olduklarını vurguladı. Ayrıca mevcut ruhsat sahipleri için ‘müktesep haklar’, kazanılmış hakların da göz önüne alınması gerektiğini söyledi.

Berber, teklifin Plan ve Bütçe Komisyonu görüşmeleri sırasında gözden geçirilerek, hem turistik tesislerin istisna kapsamına alınması hem de kazanılmış hakların korunması için düzenleme yapılacağını açıkladı.

Şimdi gelelim çaresizlik bölümüne...

Manşet haberinin hemen altında bir kutu haber var. Batan güneş... Cami silueti... "Regaip Kandiliniz Mübarek Olsun" başlığı. Çünkü bugün Regaip Kandili. Peki Güneş'in okuru ile Regaip Kandili nasıl ilişkilendiriliyor?

Okur içki satışının yasaklanmasından rahatsızlık duyacak diye düşünüyor ki gazetenin genel yayın yönetmeni Murat Büyükçelebi, manşetinde "İçkiye Büyük Yasak" deniyor. Ama Regaip Kandilini kutlamamak da eksiklik olarak görünüyor olmalı ki "çaresizlik" içinde "mübarek olsun" deniliyor.

Elbette "sana ne kardeşim, içkimi de içerim, kandilimi de kutlarım" diyenlere itirazım yok. İçki yasağına Kandil kutlamasına katılanlar da karşı çıkabilir. Hatta en çok onlar karşı çıkmalı belki de... Ama ikisinin bir arada olması, birinin diğeri için olmazsa olmaz konumunda görünmesi de çarpıcı bir çelişki...

Taraf okurlarının çocukları büyüdü de ayrı eve mi çıktılar?

Geçtiğimiz Kasım ayında Taraf gazetesindeki köşesinden yazısı yayınlanmadığı için istifa ettiğini açıklayan Barbaros Altuğ bugün Medyaradar sitesinde köşesinde Taraf'ın tirajındaki yükselişi çarpıcı bir benzetme ile sorguladı.

Altuğ Twitter'dan "Son yazımı sansürlemek istediği ve "Tuna Kiremitçi, Pelin Batu hakkında yaz ama Nazlı Ilıcak'a dokunma" dediği için artık Taraf'ta yazmıyorum" şeklinde bir açıklama yapıp Taraf'tan istifa etmişti.

Bugün ise Altuğ şunları yazdı:

Taraf'ın tirajı artmaya devam ediyor

Dostumuz Kinpi, Ahmet Altan gitti Taraf'ın tirajı neden arttı?  başlıklı yazıma yaptığı yorumda ilginç bir soruyu dillendirdi:

Taraf gazetesinin Roboski konusunda attığı son manşet (affetmeye hazırız) ve aslında daha ilginci, kendi çalışanlarının bile maaşlarını düzgün ödeyemediği iddia edilen bir gazetenin devletin bürokratlarına marka gömlekler hediye etmesi (birincil kaynaktan duydum bunu, gömleği gönderen değil ama gömleği kabul etmeyen bürokrattan) bize Taraf gazetesi hakkında ne söyler?

Şimdi gelelim rakamlara...  Aralık ayının son haftasının da satış rakamları ilan edildi.

Ahmet Altan gitti Taraf'ın tirajı neden arttı?

Önce bundan 20 yıl öncesine gidelim ve Cumhuriyet gazetesinin başına gelenlere bakalım. Sonra da Taraf gazetesindeki istifa depremine...

CUMHURİYET'TE NELER OLDU?

Nadir Nadi'nin ölümünden sonra 1991 yılında Cumhuriyet'te yaşanan kriz Gazetenin Genel Yayın Yönetmeni Hasan Cemal ile İlhan Selçuk çizgisinin kavgasından başka bir şey değildi aslında.

Ankara Temsilciliğinden sonra genel yayın yönetmenliğini Nadir Nadi'den neredeyse zorla alan ve bu görevini 11 yıl sürdüren Hasan Cemal yazı işlerinde Okay Gönensin ile birlikte kendi ekibini oluşturmuş, patronajdan annesinin hisselerini de denetleyen Emine Uşaklıgil'den de destek görmeye başlamış, ancak yazarların neredeyse tamamı İlhan Selçuk'un çevresinde örgütlenmişlerdi.


Taraflar DYP ve SHP'nin ANAP'ı yendiği seçimlerin ardından merkez sağın koalisyon kurmasını isteyen Osman Ulagay'ın  haftada kaç gün yazı yazacağı meselesi yüzünden son kez karşı karşıya geldiler. Çünkü İlhan Selçuk ve pek çok yazar SHP'nin koalisyona katılmasını istiyorlardı. Hatta Uğur Mumcu, daha sonra yakın arkadaşı Emin Çölaşan'ın açıklayacağı gibi SHP ile DYP'nin koalisyon kurması için el birliği ile çalışıyorlar, evlerinde toplantılar düzenliyorlardı.

YAZARLAR TOPLUCA İSTİFA ETTİ

AK Parti iktidarında tirajlar ne kadar değişti?

Medyanın AK Parti hükümeti dönemindeki tirajını kendine has söylemle sayfalarına taşımış ODATV. Analiz açısından önemli rakamlar... Oturup uzun uzun yorumlamak lazım ancak şimdilik, OdaTV'nin rakamlarını ekleyeyim siteye...

"Tiraj raporunu 09.12.2002-15.12.2002 tarihleriyle başlatıp 31.10.2011-06.11.2011 ile karşılaştırdık." diyorlar ve şu sayısal sonuçlara ulaşıyorlar.

HÜRRİYET: 461 bin 504 tirajı varmış. Şimdi tirajı 404 bin 142. Fazla bir kayıp yok gibi gözüküyor. Ancak Hürriyet bu süreçte bir dönem 600 bin tiraja ulaştığını anımsatalım.

POSTA: 414 bin 382 olan tirajı 423 bin 400’e çıkmış görünüyor. Posta’nın da, Hürriyet gibi bu süreçte bir dönem 700 bin tiraja çıktığını hatırlatalım.

MİLLİYET: 280 bin 202’den 128 bin 891’e düşerek büyük bir tiraj kaybına uğradığı görülüyor. Bunun temel sebebi yayın çizgisinde son 10 yılda bir türlü istikrar gösterememesi olabilir mi?

SABAH: 384 binden 325 bin 554’e düştüğü görülüyor. Ancak bu rakamın bile şişirildiği iddia ediliyor. Bu nedenle bu gazeteyle ilgili doğru bir değerlendirme yapılamaz.

VATAN:  En büyük kayıplardan biri bu gazeteye ait. 273 bin 798’den 105 bin 822’ye gerilemişti. AKP hükümetine ilk yıllarda muhalefet olup son dönemde parti organı gibi çıkması bu büyük düşüşe neden olabilir mi?

AKŞAM: Sürekli kan kaybeden gazetelerden. 206 bin 966’dan 104 bin 913’e kadar gerilemişti. Bu gazetenin de son yıllarda yayın çizgisi konusunda kafa karışıklığı yaşaması bu tiraj kaybına neden olmuş olabilir mi?

STAR: Uzanların Star gazetesinin tirajı 353 bin 783 idi. Yandaş Star gazetesinin onca masrafa rağmen tirajı 119 bin 599.

SÖZCÜ: “Babası” Gözcü AKP’ye muhalif olduğu için öldürülmüştü. Tirajı 121 bin 129 idi. Sözcü’nün tirajı ise 217 bin 045.

AKİT: Herkese saldırması nedeniyle çarptırıldığı tazminat paralarını ödememek için “Vakit” kapatılınca çıktı. Vakit’in tirajı 55 bin 191 idi. Akit’in tirajı ise 3 bin düşük, 52 bin 727. AKP hükümeti bu gazeteye yaramamış görünüyor.

CUMHURİYET: 41 bin 014’ten 48 bin 804’e çıkmış tirajı. Ama böyle olağanüstü dönemlerde tirajını hep ikiye, üçe katlatan bu gazetenin 7 bin tiraj fazlası başarı sayılabilir mi?

RADİKAL: İsmet Berkan’ın Radikal’inin 46 bin 597 tirajı vardı. Eyüp Can’ın Radikal’i 31 bin 170.

MİLLİ GAZETE: Şaşırtıcı bir çıkış yapmış; 13 bin 153’den 50 bin 755 tiraja ulaştı.

YENİ ASYA: O da tiraj şampiyonu; 7 bin 688’den 52 bin 830’a yükseldi.

ZAMAN: Bu gazetenin bayi satışı 25 bin dolaylarında hala. Ama bir abone oyunuyla tirajlarıyla sürekli oynadıkları için sağlıklı bir değerlendirme yapmak güç, bu neden bir yorum yapmıyoruz.

TÜRKİYE: 122 bin 081’den 134 bin 975’e çıkmış.

TAKVİM: 131 bin 892’den 109 bin 155’ düşmüş.

EVRENSEL: 3 bin 537’den 5 bin 732’ye çıkmış.

Bedava dağıtılan gazeteler

Radikal gazetesi 17 Ekim 2010'da kendi deyimiyle "devrim" gibi bir değişim yaşadı. Yıllardır Türkiye'de tabloid ölçülerde gazete çıksın diye uğraşan, Cumhuriyet'ten Agos'a pek çok gazeteye tabloid boyda çıkmalarını öneren, hatta öğrencilerine bu ölçülerde gazete tasarımı ödevi veren Bülent Erkmen, Radikal'in Esen Karol tarafından hazırlanan tasarımını pek beğenmemiş gibiydi ama... Neyse konumuz bu değil.

RADİKAL MEDYADA DEVRİM YAPTI AMA...

Radikal, 17 Ekim'de medyada bir devrim yapma iddiası ile yola çıktı ve grubun kırtasiye ve kitap satışı için açtığı D&R mağazalarında ücretsiz olarak dağıtılmaya başlandı. D&R'da alış veriş yapan herkese bir tane de Radikal hediye edilyor. İşin ilginci bu hediye Radikal'lerin satış yapılmış gibi görünüyor olması.  Radikal'in geçen haftaki ortalama satışı 34.138.  Bunun 32.405'i bayi satışı... Kaçının D&R'dan geldiği ise belli değil.

SIRADA STAR VAR

Gelelim Radikal'in devrim'ini kıskanırcasını gazete tasarımını yenileyen Star'a... 16 Mart 2011'de yeni logosu, yeni tasarımı, yeni sloganı ile okur karşısına çıktı Star.

Zaman gazetesinin tasarım günlerinde konuşan ve  İyi bir gazetenin, iyi satan ve iyi reklam alan gazete olduğunu öne süren Karaalioğlu gazetesinin tirajından memnun mu acaba? 

Gazetenin değişmesinden önceki hafta tirajı 146.289'du ve düşüyordu. Yeni logo ve yeni tasarım ile okur karşısına çıktığı gün Star 170.112 sattı. Tiraj o hafta 159 bin'e geriledi... Bu hafta ise 121.355 ortalama ile satmış.


Daha ilginci, Radikal'i tasarım konusunda takip eden Star'ın başka bir konuda da "taklitçi" davranması. Star gazetesi bir süredir, KİM marketler zincirinde ücretsiz olarak dağıtılıyor.


İYİ DE KİMİN BU KİM? 

Kazançlı İstanbul Marketleri (KİM) markasıyla, Kiler marketler zincirinden ayrılan ve Ersan Alışveriş Hizmetleri ve Gıda Sanayi Ticaret A.Ş.'nin Yönetim Kurulu Başkanı Atilla Ersan, inşaat ve turizm alanlarında yatırım yapmayı hedefleyen bir işadamı.


Bakalım Star'ın bu market açılımı tirajını nasıl etkileyecek.

Zaman gazetesi ne kadar satıyor?

Zaman gazetesinin satışı ne kadar? Kısa süre önce 1 milyon bandını aşan Zaman, örneğin 30.05.2011 - 05.06.2011 haftasında 966 bin sattı. Peki bu rakam ne kadar şişirme?

RADİKAL'İN SATIŞ OYUNU

Tirajlar konusunda beyan edilen satış rakamlarına aslında her gazetenin bir şekilde üç kağıt karıştırdığı söylenebilir.